Κυριακή, 30 Δεκεμβρίου 2018

Τα κάλαντα των Πατέρων

Αριστείδης Δασκαλάκης
Αυτές τις άγιες ημέρες συνηθίζεται απ’ το λαό και κατεξοχήν απ’τα παιδιά, να ψάλλονται κάλαντα, βγαλμένα απ’ την λαϊκή παράδοση και την πίστη μας.
Τα παιδιά με την αγνότητα που τα χαρακτηρίζει, γίνονται η γέφυρα μεταξύ του πιστού λαού και του Θεού. Γι’ αυτό και στις Αποστολικές διαταγές παραγγέλνουν οι Πατέρες τα ´Κύριε ελέησον´ των Ειρηνικών στη Θεία Λειτουργία, να ψάλλονται απ’τα παιδιά. Βέβαια σήμερα μας ενοχλούν και τα περιορίζουμε σε ειδικούς χώρους και εντευκτήρια ναών, για να μην ενοχλούν, αποκλείοντάς τα απ’ το σωτηριώδες γεγονός της μετοχής στη Θεία Λειτουργία.
Μπορεί να μην ενοχλούν αιρετικοί και υβριστές του Θεού, αλλά σίγουρα τα μικρά παιδιά, για τα οποία ο ίδιος ο Κύριος έδωσε εντολή να μην τα εμποδίσουμε αλλά να τ’ αφήσουμε να Τον πλησιάσουν.
Τα κάλαντα του λαού βγήκαν μέσα απ’τα ελληνορθόδοξα βιώματά του.
Με μια αυστηρή γραμματική, ρίμα και μεστό νόημα, τα έφτιαξε κατεξοχήν ο λαός ο αγράμματος. Και τα τήρησε με θρησκευτική προσήλωση και αξιοθαύμαστη αντοχή, κάτω απ’ τις πιο δυσμενείς για την πατρίδα ή την ορθοδοξία συνθήκες.
Τα έψαλλε και τα ψάλλει ακόμα ο λαός.
Το ρήμα ψάλλω -και όχι τραγουδάω – το χρησιμοποιούμε για τη Θεία Λατρεία, για τον εθνικό ύμνο αλλά και για τα κάλαντα.
Έχει όμως και μια άλλη έννοια. Μεταφορική.
Η φράση ´ψάλλω σε κάποιον τον εξάψαλμο / τον αναβαλλόμενο´ ή ´θα του τα ψάλλω´, σημαίνει εν ολίγοις –για να μην κουράσουμε με λεξικολογικές αναφορές - ότι επιτιμώ κάποιον για κάτι, με παρατήρηση διαρκείας, κοινώς κατσαδιάζω για ώρα κάποιον (βλ. λεξικό Μπαμπινιώτη & Τριανταφυλλίδη).
Οι Πατέρες και οι Άγιοι της εκκλησίας μας, επιδόθηκαν και σ’αυτού του είδους τους ´ψαλμούς´ πέρα απ’ τους ψαλμούς λατρείας στον Άγιο Θεό, όταν οι περιστάσεις το καλούσαν, χωρίς ιδιαίτερη ευχαρίστηση, αλλά από αγάπη για τον Θεό και οργή για τις ύβρεις απέναντί Του. Αυτή η αγία οργή, η ιερή αγανάκτηση,τους οδήγησε σ’αυτές τις αντιδράσεις.
Και όταν μιλάμε για ύβρεις, γνωρίζουμε ότι αυτό το προτέρημα ανήκε και ανήκει στους αιρετικούς των περασμένων αιώνων αλλά και των ημερών μας. Είτε αυτοί ανήκουν σε κάποια θρησκευτική οργάνωση, σ’ ένα ανθρώπινο κατασκεύασμα, είτε όπως διατείνονται ανήκουν στην Ορθοδοξία, έτσι λεν τουλάχιστον, αν και τα πεπραγμένα τους δεικνύουν το αντίθετο.
 Ότι είναι δηλαδή, χωρισμένοι απ΄το σώμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, την εκκλησία μας. Αυτό το πολύπαθο καράβι που δεν καταποντίζεται,όσο κι αν κλυδωνίζεται, γιατί καπετάνιος είναι ο ίδιος ο Χριστός μας.
Ο θεμελιωτής και ιδρυτής της μόνης αληθινής εκκλησίας –όσο εγωιστικό κι αν φαίνεται σε κάποιους ´αγαπούληδες´ - της Ορθοδόξου εκκλησίας.
Σ’ αυτό το πνευματικό οικοδόμημα ακρογωνιαίος λίθος είναι ο Κύριος.
Έριξαν θεμέλια, κολώνες, έστησαν τούβλα και άνθρωποι. Ποιοι είναι αυτοί;
Μα οι Άγιοι και οι Πατέρες της πίστης μας, Αυτοί που αψήφησαν εξουσίες, συγγένειες, φιλίες, δόξα, τιμή αλλά και την ίδια τους τη ζωή,απέναντι στο κατεστημένο και τους διανοούμενους της εποχής.
Βοούν μέσα απ’ τα άγια λείψανά τους. Μέσα απ’ τις λάρνακες και τα μνήματα. Πάνω απ’ τους ουρανούς. Κάθε μέρα του έτους. Κάθε ώρα της ημέρας.
Ειδικά ο κάθε Άγιος την ημέρα που τιμάται η μνήμη του, φωνάζει πιο έντονα. Με αγωνιώδη κραυγή προσπαθεί να ξυπνήσει συνειδήσεις.
Και πριν τη μετάβασή του στην θριαμβεύουσα εκκλησία, ο κάθε άγιος, ὀταν ακόμα έδινε αγώνα στη στρατευομένη εκκλησία υπέρ πίστεως και όταν το καλούσαν οι περιστάσεις, με πυγμή και ανδρεία τα ´έψαλλε´ με έργα ή λόγους στους πολέμιους του Χριστού.
Άπειρα τα παραδείγματα των μαρτύρων.
Λόγω των ημερών ηχεί ακόμα στ ‘αυτιά μας το σκαμπίλι του Αγίου Νικολάου στον Άρειο. Όχι από φθόνο ή κάποιο αρρωστημένο πάθος. Αλλά από οργή που προσβάλλεται το όνομα του Κυρίου. Τα ´έψαλλε´ κατ’ αυτόν τον τρόπο στον Άρειο, για να σταματήσει την προσβολή, για να συνεφέρει τον αιρετικό, για να δώσει παράδειγμα, για να τηρήσει την πρώτη εντολή του Θεού. Ήταν θυμώδης ο άγιος; Εμπαθής;
Ὁ άγιος Διάδοχος Φωτικής στα εκατό πρακτικά κεφάλαια μας τονίζει: «Ο θυμός, περισσότερο από τα άλλα πάθη, ταράζει και συγχύζει την ψυχή, κάποτε όμως και την ωφελεί πολύ. Γιατί όταν τον μεταχειριζόμαστε χωρίς ταραχή κατά των ασεβών ή ασελγών (ποιος μπορεί να αποδείξει ότι η ψυχή και ο νους του Αγίου Νικολάου ήταν σε ταραχή; Ή ότι έκανε το έκανε για να σταματήσει την ύβρη και να παραδειγματίσει;), για να σωθούν ή να ντραπούν, τότε προσθέτουμε πραότητα στην ψυχή μας, γιατί συμβαδίζουμε με τον σκοπό της δικαιοσύνης και της αγαθότητας του Θεού. Ο φρόνιμος θυμός δόθηκε ως όπλο δικαιοσύνης στην ανθρώπινη φύση από τον δημιουργό Θεό. Αν η Εύα χρησιμοποιούσε αυτό το όπλο κατά του φιδιού, δεν θα νικιόταν από την εμπαθή εκείνη ηδονή».
Τον είδαμε εκεί στη Νίκαια, στην πρώτη θεολογική παλαίστρα για όσους είχαν γνωρίσει το Χριστό. 318 θεοφόροι Πατέρες απέναντι στο διάβολο, που ενσαρκώνεται στον ορθολογισμό του διανοούμενου Αρείου, στον προικισμένο του νου και το χειμαρρώδη του λόγο. Διακηρύσσει ότι ο Εσταυρωμένος του Γολγοθά και Αναστημένος Υιός είναι κτίσμα του ενός και μεγάλου Θεού, του Πατέρα.
Η γοητεία του λόγου του κλονίζει ακόμη και κληρικούς. Αγέρωχος ανεβαίνει στο βήμα. Μαγνητίζει τους συνέδρους με την τέχνη του λόγου του. Συγκλονίζει τους ακροατές Οι περισσότεροι χαμογελούν έτοιμοι να παραδεχτούν ότι ο Άρειος έχει δίκιο.
Τότε σηκώνεται ο Επίσκοπος Μύρων Νικόλαος«Βλάσφημε, σταμάτα, να αποκαλείς τον Θεό-Λόγο κτίσμα». Συνεχίζει ο άγιος προς τους πατέρες «οι ψευδοδιδάσκαλοι είναι συνήθως γόητες. Συναρπάζουν και παραπλανούν τους ακροατές. Η πλάνη άλλωστε ακούγεται πιο ευχάριστη από την αλήθεια». 
Αγανακτισμένος πνίγεται και κόβεται η αναπνοή του. Είναι αδύνατο να συγκρατήσει τον χαρακτήρα του όταν ο Θεός τεμαχίζεται. Μη μπορώντας να ανεχθεί την βλασφημία, πρώτον κατά της Αγίας Τριάδος, δεύτερον κατά του Αγίου Πνεύματος και τρίτον κατά της Παναγίας ξάφνου αστράφτει το χαστούκι στον βλάσφημο.
Αφού πρώτα του τα ´έψαλλε´.
Γράφει ο άγιος Ανδρέας Κρήτης, εγκωμιάζοντας τον άγιο Νικόλαο «Και με τη μάχαιρα της πίστεως αποκόπτεις από τη ρίζα τη διδασκαλία του Αρείου, με την οποίαν χώριζε τον Υιόν του Θεού από την θεότητα...».
Θυμόμαστε την παρουσία του επισκόπου Σπυρίδωνα.
Όταν κάποια στιγμή ένας από τους πιο δεινούς ρήτορες του Αρείου, ο Έλληνας σοφός Ευλόγιος, είχε προβάλει τέτοια επιχειρήματα και με τόση μαεστρία που είχε νομισθεί ότι το δίκαιο βρισκόταν με το μέρος τους. Οι υπερασπιστές της χριστιανικής αλήθειας, κι αυτός ο Μ. Αθανάσιος, σώπασαν. Νεκρική σιγή είχε απλωθεί για μερικά δευτερόλεπτα στη μεγάλη αίθουσα της συνόδου. Εκείνη την ώρα σηκώθηκε από τη θέση του ο άγιος μας και ζήτησε να μιλήσει. Αργά προχωρεί προς το βήμα. Οι οπαδοί του αιρεσιάρχη χαμογέλασαν, σαν τον είδαν. Οι άλλοι πατέρες στενοχωρήθηκαν. Γνώριζαν πώς ο άγιος ήταν αγνός κι ενάρετος. Ήταν όμως, και άνθρωπος απλοϊκός, με τα λίγα γράμματα και χωρίς αυτό που λέμε κατά θύραθεν σοφία και γνώση. Πώς θα μπορούσε λοιπόν ο ταπεινός βοσκός να τα βγάλει πέρα μ' ένα ρήτορα σοφό και διεστραμμένο; Γι' αυτό στενοχωρήθηκαν και μερικοί αγωνιζόντουσαν να τον εμποδίσουν να μιλήσει. Φοβόντουσαν μήπως ο τραχύς κι αδιάντροπος ρήτορας ζητήσει να τον εκθέσει και να τον γελοιοποιήσει. Ο προσευχόμενος Σπυρίδωνας, όμως, επέμενε. Κι ο Βασιλιάς έδωσε τον λόγο.
Σιγή και πάλι νεκρική απλώθηκε στην αίθουσα. Οι φίλοι του Αρείου με δυσκολία συγκρατούν την περιφρόνηση τους, ενώ οι πατέρες με αισθήματα σεβασμού μα και απορίας κοιτούνε τον γέροντα. Κάποια στιγμή ο μέγας Σπυρίδων διακόπτοντας τη σιωπή στρέφεται προς τον φιλόσοφο και με φωνή σταθερή αρχίζει να του λέγει τούτα τα λόγια:
-Άκουε, σοφέ. Ένας είναι ο Θεός. Αυτός με τον Λόγο Του και το Πνεύμα Του δημιούργησε όλο τον κόσμο. Και αυτά που βλέπουμε, μα κι εκείνα που δεν βλέπουμε. Αυτός έπλασε και το θαυμαστό κι υπέροχο δημιούργημα, τον άνθρωπο. Αυτός ο Λόγος του Θεού είναι Υιός του Θεού αληθής και ομοούσιος με τον Πατέρα. Για την ιδική μας σωτηρία, πιστεύουμε ότι ο Υιός του Θεού έγινε και άνθρωπος και γεννήθηκε από μία κόρη, την Παρθένο Μαρία. Μεγάλωσε σαν άνθρωπος εκεί στη Ναζαρέτ, δίδαξε επί τρία χρόνια κι ύστερα σταυρώθηκε και τάφηκε σαν άνθρωπος. Έπειτα αναστήθηκε σαν Θεός μετά τρεις μέρες και συνανέστησε κι εμάς και μας χαρίζει άφθαρτη και αιώνια ζωή. Ο Λόγος του Θεού, αφού παρέμεινε στη γη μετά την Ανάσταση Του επί σαράντα ημέρες, αναλήφθηκε ύστερα στον Ουρανό από όπου κι έστειλε στη γη μετά δέκα μέρες το Πανάγιο Πνεύμα το οποίο από τότε παραμένει στην Εκκλησία. Ο Λόγος του Θεού πιστεύουμε ακόμη, πώς θα ξανάρθει κάποια μέρα για να κρίνει τον κόσμο όλο. Ημείς δε, θα αναστηθούμε και θα παρουσιαστούμε μπροστά Του, για να απολογηθούμε σ' Αυτόν για όλα τα έργα, τα λόγια και τα ενθυμήματα μας.
-Ο Λόγος του Θεού, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, Σύνθρονος, Ομότιμος και Ομόδοξος. Ένας είναι ο Θεός. Τρία Πρόσωπα όμως, τρεις Υποστάσεις, Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Τα τρία αυτά Πρόσωπα, ο ένας Θεός, η μία Ουσία είναι για τον νου του ανθρώπου κάτι το άρρητο και ακατάληπτο. Όπως είναι αδύνατο να βάλει κανείς όλα τα νερά της θάλασσας σ' ένα ποτήρι, έτσι είναι αδύνατο και το πεπερασμένο μυαλό του ανθρώπου να χωρέσει και να κατανοήσει το άπειρο της Θεότητος. Για να δώσω όμως μια εξήγηση των λόγων μου, ας με συγχωρήσει ο Πανάγαθος που θα χρησιμοποιήσω αυτό το χειροπιαστό παράδειγμα. 
Τότε ο άγιος έβαλε το αριστερό χέρι στην τσέπη του κι έβγαλε ένα κεραμίδι και δείχνοντας το, έκαμε με το δεξί του το σημείο του σταυρού κι είπε:
- «Εις το όνομα του Πατρός».
Κι έσφιξε το κεραμίδι. Οι πατέρες που παρακολουθούν τη σκηνή, συγκλονίζονται κυριολεκτικά. Γιατί με τις λέξεις του αγίου, η φωτιά με την οποία ψήθηκε το κεραμίδι ανέβηκε πάνω.
- «Και του Υιού»,
Πρόσθεσε. Τότε το νερό με το οποίο ζυμώθηκε το ξερό κεραμίδι, έτρεξε κάτω.
- «Και του Αγίου Πνεύματος».
Συμπλήρωσε ο πρακτικός και θεοφώτιστος διδάσκαλος. Το χώμα έμεινε στο χέρι του.
- Αδελφοί και πατέρες μου, συνέχισε ο θαυματουργός, όπως το κεραμίδι αποτελεί ένα πράγμα μιας ουσίας και μιας φύσεως, αλλά είναι τρισύνθετο - φωτιά, νερό, χώμα — έτσι κι ο Άγιος Θεός. Αν και δεν πρέπει να παρομοιάσουμε την Άκτιστο και Υπερούσια αυτή Φύση με κτιστό και φθαρτό δημιούργημα, εν τούτοις για να κάνουμε τα ακατάληπτα καταληπτά, - ας μας συγχωρήσει το άπειρο έλεος Του - λέμε και τονίζουμε:
- Ο Θεός είναι ένας κατά την ουσία και τη φύση. Αλλά κατά τα πρόσωπα ή τις υποστάσεις είναι Τριαδικός: Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα.
Τα λόγια του αγίου κατέπληξαν τους παριστάμενους. Η αίθουσα αντήχησε από τις δοξολογίες προς τον Θεό και τις επευφημίες των Πατέρων. «Τις Θεός μέγας ως ο Θεός ημών. Συ ει ο Θεός ο ποιών θαυμάσια μόνος». (Ψαλμ. ος', 14-15).
Αλλά κι ο μέγας Βασίλειος αυτός ο επίσκοπος της θυσίας, ο προστάτης και φροντιστής των φτωχών κι αδυνάτων, υπήρξε και μέγας υπερασπιστής της πίστεως και του δόγματος.
Δεν δίστασε ακόμα και τον φίλο και συναθλητή του τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, παρ’ ότι γνώριζε την πνευματική του κατάσταση, να τον επιπλήξει βαρέως για θέματα δόγματος. Μνημειώδης οι χαρακτηρισμοί προς τον αδελφό του. Του τα ´έψαλλε´ κατ’ οικονομίαν Θεού.
Και όχι δεν ήταν τα κάλαντα, αλλά λόγος σκληρός, δριμύς και ελεγκτικός.
Καθ΄ ότι ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος αργοπορούσε –κατά τον Μέγα Βασίλειο - να αντιδράσει στην αίρεση του Αρειανισμού, ο Μέγας Βασίλειος ο αγαπητός φίλος και πνευματικός του αδελφός, τον κατηγόρησε ως ´τεμπέλη´, και ´ανάξιο ακόμα και να ζει´.
Απ’ την Καισάρεια έφταναν γράμματα του Βασίλειου, που είχε χάσει την υπομονή του με την στάση του Γρηγορίου.
Έγραψε λοιπόν ο Βασίλειος λόγια προσβλητικά στον Γρηγόριο, που κανείς δεν τα περίμενε. Του έγραψε πως είναι τεμπέλης και αγροίκος και ανάξιος ακόμα και να ζει, αφού δείχνει τόση αδιαφορία για τα εκκλησιαστικά πράγματα.  
Μα όσο και να στεναχώρησαν τούτα τα λόγια τον Γρηγόριο, γνωρίζοντας την πνευματική κατάσταση του Βασίλειου δεν θύμωσε, ούτε και κατηγόρησε τον αγαπημένο του φίλο και αδελφό.
Κατάλαβε πως κάτι σοβαρό του διαφεύγει, πως πρέπει να υπήρχε πολύ σοβαρός λόγος, που τον ανάγκασε να γράψει λόγια σκληρά, που έλεγχαν την συνείδηση του.
Κατάλαβε πως δεν μπορούσε να σιωπά, έναντι των μεγάλων Εκκλησιαστικών ζητημάτων που είχαν προκύψει, το πλήθος των αιρετικών, τον «Αρειανισμό», τις φοβερές αιρετικές διδασκαλίες και μεθοδεύσεις του Αρείου, που είχε μαζί του και την πολιτική εξουσία της τότε εποχής.
Και ήταν αυτό το ''ξύπνημα'' από τον αγαπημένο του αδελφό Βασίλειο, η απαρχή μιας μεγάλης και λαμπρής πορείας του Γρηγορίου έναντι των αιρετικών.
Και έγινε ο θεοφώτιστος Γρηγόριος, ο Θεολόγος των εκλάμψεων του Ακτίστου φωτός, αυτός που μέχρι και διακοπή μνημόνευσης έπραξε, όταν οι συνθήκες το απαιτούσαν, δίχως να λογαριάσει διώξεις, κοσμικές εξουσίες αρχόντων, αιρετικών επισκόπων, πατριαρχών, και  βασιλέων της εποχής εκείνης.
Έμεινε υπερασπιστής της Αλήθειας. Του Ενός και μόνου Βασιλέα των όλων, Του Χριστού.
Δεν τα ''έψαλε'' βεβαίως μόνο στον αγαπημένο του αδερφό Γρηγόριο, ο θείος και Ουρανοφάντωρ Βασίλειος, αλλά και σε άλλους Επισκόπους.
«Με συσκέψεις επί συσκέψεων και ολιγωρία, κοιτάζετε ο ένας τον άλλον, και έπεσε η Ταρσός στους αρειανούς...»
Με αυτά τα λόγια επέκρινε ο Μέγας Βασίλειος τον Επίσκοπο Σαμοσάτων Ευσέβειο και τους λοιπούς Ορθοδόξους για την καθυστέρηση αντίδρασης έναντι των αιρετικών. (Επιστολή 34,σημ.,Ε.Π.Ε.1,σ.248.)
Και στάθηκε ο ίδιος, ο Μέγας και θεόπτης αυτός Πατέρας της Εκκλησίας, ο καταφωτισμένος από τις θείες εκλάμψεις του Αγίου Πνεύματος, ο Καισάρειας Βασίλειος, στυλοβάτης της ορθόδοξης πίστεως, μην υποκύπτοντας ποτέ, στις τόσες φοβέρες πιέσεις και απειλές που δέχτηκε.
Και ίσως σήμερα, αυτά τα αλλιώτικα ''κάλαντα'', που έψαλε στον αγαπημένο του αδελφό Γρηγόριο τον Θεολόγο, να είναι επιτακτική ανάγκη να ακουστούν ξανά, μέσα σε μια Εκκλησία, που ταλανίζεται από τις δόλιες πρακτικές του οικουμενισμού.
Μα και σήμερα δεν υπάρχουν αιρετικοίΔεν υπάρχουν και ψευτοορθόδοξοι που συγχρωτίζονται μ’ αυτούς και φλερτάρουν με το διάβολο; Χάριν μιας καρέκλας, ενός οφιτσίου, μιας ποταπής θεσούλας, ολίγων αργυρίων, μιας προβολής, λίγων λεπτών τηλεοπτικής δημοσιότητας να πολιτικολογήσουν;
Ευτυχώς υπάρχουν και αυτοί οι κληρικοί, που προσπαθούν να τους συνεφέρουν, να τους συνετίσουν. Να αφυπνίσουν τη συνείδησή τους, μιας και την έχουν θάψει κάτω από το βαρύ φορτίο του οικουμενισμού και των ανταλλαγμάτων του.
Κληρικοί που διώκονται και λοιδορούνται.
Βλέπω τον άγιο Σπυρίδωνα να λυπάται που απ’ τον ναό του διώκεται ένας ιερέας ομολογητής.
Βλέπω τον άγιο Νικόλαο να οργίζεται, να ορθώνει απειλητική την χείρα του, που ένας ιερέας που φέρει το όνομά του απειλείται και λοιδορείται.
Μα αυτή η ευκλεής ξυνωρίς των αγίων, των διαμαντιών της Νικαίας των αστέρων της Α’ Οικουμενικής Συνόδου χαίρεται και αγαλιά, που ένας ιερέας τιμά και τη μνήμη του αγίου του αλλά και διώκεται χάριν της πίστεως (σ.δ. Αναφέρεται στον π. Νικόλαο Μανώλη).
Που και άλλοι ομολογητές της πίστεως ο π Θεόδωρος, ο π Φώτιος και άλλοι καταδιώκονται απ’ την καθεστηκυία τάξη.
Με τέτοια συναξάρια (Αγίου Νικολάου, Αγίου Σπυρίδωνα) μας αποχαιρετά ο χρόνος που φεύγει, με τέτοια (Μεγάλου Βασιλείου, Μεγάλου Αθανασίου) ο χρόνος που έρχεται.
 Και σήμερα υπάρχουν ιερείς και λαϊκοί που τα ´ψάλλουν´ κοινώς σ’ αυτούς που φλερτάρουν με την αίρεση, επισκόπους και μη, όχι από εγωισμό ή θυμό αλλά από ανησυχία και αγωνία για την πορεία της εκκλησίας.
Είθε να συνέλθουν οι αιρετικοί και οι ´ορθόδοξοι´ ακόλουθοί τους κάτω από το χαρμόσυνο ήχο αυτών των ´ψαλμών´.
Καλή κι ευλογημένη χρονιά